Chela do Roxo de Corme, a barbeira da Trabe, nunca estudou Pedagoxía nin Psicoloxía nin Didáctica, nin nada que se lle pareza, como fixeron máis tarde, en maior ou menor medida, catros dos seus cinco fillos, que o outro sempre foi moi seu e quixo ser mercante, como tamén quixera ser seu avó.
Pero a fin de contas, sen necesidade de libros, foi mellor mestra que todos eles. Que entre barbeado e caldeirada de marajota; entre zurcido de calcetíns e “arreglo de cuello”; entre “hilvanado” e "vaciado" de navallas; entre corte de pelo e cosedura de baixos na Wertheim (¡que máquina de coser!) que agora, cuberta de mármore de Porriño, fai de mesa xardín en casa da miña sogra en Feás...entre unha cousa e outra, aínda lle sobrou tempo para ensinarlles a todos eles, incluído ó telegrafista naval, e ler, a escribir e as catro regras.
E moitas outras cousas que farán ben non esquencer na vida.
Así que o único verdadeiramente importante que aprendín na miña vida non mo ensinaron no “parvulario”, como lle pasou a Quino o de Mafalda, un dos homes que máis me fixo rir na vida; senón nun encerado que miña nai lle encarjou a Emilio de Alberto, o carpinteiro da Trabe e que fixo colocar na parede da barbería, debaixo dun pequeno estante branco atestado de libros. Entre eles, por exemplo, un titulado “El ajedrez”, de Alejo Markoff (que aínda conservo), polo que aprendín os rudimentos da Apertura Española, a dos Catro Cabalos e aljunha outra, como a miña preferida, o Gambito de Rei. Porque a mover as pezas tamén me ensinara ela.
Foi pois nese encerado da barbería onde exercíu tamén de mestra dos seus cinco fillos, con notable éxito, Chela, a barbeira da Trabe.
O de ler dende moi novos foi aljo que chamou a atención a todo o mundo na Trabe e polo que a mestra dona Teresa lle estaba eternamente agradecida á miña nai. Todos nos, cando entramos na escola, líamos de corrido. Así que a mestra acollíanos cos brazos abertos, que bo traballo lle aforramos. Nunca tivo, pois, necesidade de chamarnos á súa mesa para deletrear o silabario. Así que nunca estábamos con ela cando, enfadada porque o barullo non lle deixaba escoitar a lectura, inclinaba a cabeza cara diante ata tocar co queixo no peito, e baixaba os lentes de ver de cerca para mirar ó fondo da aula e dicir aquela frase que todos os que pasamos pola súa escolar recordamos perfectamente: "Como vaya ahí atrás no voy hacer el viaje en balde"...
Nesto de lectores prematuros o máis espelido foi, precisamente, o telegrafista naval. Que con apenas 4 anos lía de corrido o periódico, o que causaba asombro entre os clientes da barbería. Asombro e mesmo incredulidade, que moitos pensaban que o rapaz estaba facendo que lía, porque, ademais, naquel tempo era moi pequecho, que creceu todo despois de repente (ó longo e ó ancho), como lles pasou a outros, e parecía mentira que aquela mincha estivese reproducindo o que viña en letras de molde na Voz de Galicia ou no Pueblo, que eran os periódicos que recordo ver de pequeno na nosa casa.
Eu tamén lin moi pronto, aínda que non tanto coma Pompilio, pero o que máis me justaba era garabatear nas paredes, que non debuxar, aljo que sempre foi superior ás miñas forzas... Así que desde pequerrecho escribía todo cando podía polas paredes da casa, sobre todo na barbería, que tiña unha parte moi xeitosa no fundo, na que só había un perchero pendurado, a suficiente altura para que non constituíra obstáculo para as miñas inquedanzas artísticas. E conforme ía aprendendo a escribir palabras, nese empeño poñía todo meu interese, para desgusto e desazón de miña nai, que non atopaba forma de controlar os meus impulsos creativos.
Claro que todo canto escribía tiña que borralo de seguido. Viña miña nai, collíame da man, levábame ó sitio no que había aljo escrito na parede, e dicíame: ¿Quien escribió aquí, eh, quién escribió?
Quen ia ser, se ela non fora, e non había ninguén máis na casa. Así que baixaba a cabeza, confesaba o pecado con un "yo" apenas audible, e preparábame para cumprir a penitencia. Pues si tú lo escribiste, tú lo borras, que tu mamá no es tu criada.
E dábame un estropallo co que tiña que deixar limpa a parede. Claro que iso non me causaba moito trastorno, nin quedaba traumatizado como se estila nestes tempos. Porque ademais, a fin de contas, tamén era novo espazo libre para volver a escribir...
Así unha e outra vez, que eu éravos moi cabezón, posiblemente herdanza do ancarés, virtude que conservei intacta ata o día de hoxe, mesmo correxida e aumentada, a pesar dos anos, ou ó mellor precisamente por causa eles.
Ata que un día decidín pasar ó contrataque, que de pequeno sobrábame a imaxinación que cos anos empezo a botar en falla. Collín unha banqueta, leveina da cociña á barbería, subinme nela, púxenme de puntillas, estirei todo canto puiden o brazo e escribín uns garabatos no sitio máis alto da parede ó que din chejado. Así tivo que ser, máis ou menos, que doutro xeito ninguén pode explicar como logrei escribir tan aló arriba.
Despois, volvín a banqueta para a cociña, collín o estropallo e fun buscar a miña nai, que estaba cosendo na Wertheim. Díxenlle que viñera comigo e leveina onde estaba pintada a parede.
Sinalando para os garabatos escritos aló arriba na parede, onde eu polos meus propios medios era imposible que chejara, díxenlle todo serio:
¿Quien quibió aquí, eh, quién quibió? - que aínda non falaba ben de todo.
É a continuación púxenlle o estropallo na man.
Tanta graza lle fixo o conto á miña nai, que aceptou a leria e limpou, entre risas, a parede.
Evidentemente non me recordo de nada diso, que non chejaba eu ós catro anos. Pero tantas veces mo contou sorrindo cando fun facéndome home, e con tanto cariño mo contaba, que mesmo parece que estou vivindo ese día.
chuzame -
Hoxe día 14 de abril fai 76 anos que se proclamou a II República Española.Duraría apenas 5 anos e logo caeunos enriba a longa noite de pedra .